De grootsheid van de geest

Van Corpus Hermeticum tot hersenwetenschap en moderne spiritualiteit
Organisatie: 
Stichting Rozenkruis, Bibliotheca Philosophica Hermetica en Filosofie Magazine
Datum & Tijd: 
7 november 2015, van 12.30 uur tot 17.00 uur
Kosten: 
€ 42,50 inclusief symposium bundel, studenten € 20,00, zie
Locatie: 
Westerkerk, Amsterdam
Inschrijven: 
Via inschrijfformulier hiernaast of via http://www.filosofie.nl/rozenkruis . Zie kopje 'Inschrijven en betalen'

Is er nog plaats voor de menselijke creativiteit en verbeelding van de geest?

Dit najaar werkt de Stichting Rozenkruis mee aan een belangrijk symposium over de grootsheid van de menselijke geest. We organiseren dit congres op zaterdag 7 november in de Westerkerk te Amsterdam, in samenwerking met Filosofie Magazine en de Bibliotheca Philosophica Hermetica.

De grootsheid van de menselijke geest wordt belicht, startend vanuit het zeventiende-eeuwse vrijdenkende Amsterdam als vrijhaven voor denkers en schrijvers uit heel Europa, en komt via hedendaagse denkbeelden over Comenius, Spinoza, de Alchemie en Jung uit op het moderne vrijdenken, dat nadrukkelijk stelt dat niet het brein ons ik is, maar dat er aan het menszijn een veel groter concept – en perspectief – ten grondslag ligt. 

 

Sprekers op deze dag zijn RusselL Shorto, Peter Forshaw, Esther Ritman, Hans van den Hooff, Henk Woldring, Miriam van Reijen en Arie Bos, met Pieter Haasnoot als moderator. Met hen belooft het een sprankelende en inspirerende middag te worden – en bieden wij tezamen een belangrijk alternatief, een perspectief dat verder reikt dan de grenzen van het stoffelijke. 

Inschrijven en betalen

U kunt zich op twee manieren inschrijven:

  1. Via http://www.filosofie.nl/rozenkruis. U kunt dan meteen, via internet, betalen
  2. Of: via het inschrijformulier op deze pagina. U kunt dan betalen per bankoverschrijving of bij aanvang van het symposion

Sprekers

Russell Shorto

Amerikaans schrijver, historicus en journalist voor The New York Times.

‘En toch gaat Amsterdam ook heel ver in de andere richting, verder dan enige andere plaats ter wereld. Als het bewaken van individuele vrijheid een kwestie is van balanceren op het randje tussen chaos en dwang, dan heeft Amsterdam altijd een sterke voorkeur aan de dag gelegd voor de kant van de chaos.’  

‘Als het liberalisme hier en daar wordt bedreigd, dan is het des te belangrijker dat er proeftuinen bestaan voor het vergroten van de individuele vrijheid. Vergeleken met wereldsteden als New York, Londen, Istanbul, Parijs en Mumbai is Amsterdam maar een gehucht. De stad heeft een klein inwonertal en een zo bescheiden oppervlakte, dat je haar in zijn geheel in een hoekje van Sjanghai of Karachi zou kunnen wegstoppen zonder dat iemand het merkt. Er staan geen wolkenkrabbers. Maar het voordeel van zo’n bescheiden skyline is de schijnbaar eindeloze horizon.’

— Amsterdam: Geschiedenis van de meest vrijzinnige stad

Peter Forshaw

Studeerde Sanskriet en Oosterse Filosofie in Japan en India. Vervolgens in Engeland de geschiedenis van de esotherische filosofie waarna hij naar Amsterdam kwam waar hij aan de Universiteit lesgeeft in de periode tot 1700 van de geschiedenis van de Hermetische filosofie en verwante stromingen.

‘We zien dat de mens als geestelijk wezen in de visie van de hermetische filosofen op één of andere manier in contact staat met alle niveaus van bestaan en bewustzijn en ook op elk moment daarmee verbonden is. In Khunraths alchemie gaat het om de reformatie van de aarde, en de mens. Met een diep respect voor het grondniveau in de schepping en grote bewondering voor het hoogste niveau, waarin de mens in staat is zichzelf te beschouwen als diegene die verbindt en communiceert.’

— Symposion reeks, De mens als geestelijk wezen bezien vanuit hermetisch perpectief

Esther Ritman

Directeur van de Bibliotheca Philosophica Hermetica in Amsterdam.

‘Goddelijke Wijsheid - Goddelijke Natuur. De Boodschap van de Rozenkruisersmanifesten in de beeldtaal van de zeventiende eeuw, uitgebracht door de Bibliotheca Philosophica Hermetica naar aanleiding van het vierde eeuwfeest van de Rozenkruisersmanifesten in de jaren 2014-2016, Het belicht een aantal uitzonderlijke gravures die in Duitsland in de vroege zeventiende eeuw werden uitgebracht. De afbeeldingen komen grotendeels voort uit een kring kunstenaars en denkers die direct geïnspireerd waren door de Rozenkruisersmanifesten en vergelijkbare bronnen die de samenhang toonden tussen God en de Natuur, de macrokosmos en de microkosmos. Uitzonderlijke werken van Heinrich Khunrath, Daniel Mögling, Stephen Michelspacher, Robert Fludd en Michael Maier. Het is waarschijnlijk geen toeval dat de meeste werken in kwestie werden gepubliceerd in de jaren 1616-1618, pal na het verschijnen van de manifesten.’

'Wijsheid is een onmetelijke schat, want zij is de ademtocht van goddelijke kracht, en een toonbeeld van zijn Goedheid” - een citaat uit het voorwoord van een van de Rozenkruisersmanifesten, de Confessio Fraternitatis (1615). De figuur van het ‘spirituele brein’, uit de rijk geïllustreerde werken van Robert Fludd (1574-1637) laat zien hoe men geloofde dat de goddelijke wijsheid zijn weg vindt naar de mens. Het is een sprekend voorbeeld voor het thema van dit boek: de relatie God-Mens-Natuur.'

H. E. S. Woldring

Politicus en hoogleraar politieke filosofie aan de Universiteit van Amsterdam.

‘Zonder denken over het denken wordt de rede blind. Daarentegen kan denken over het denken leiden tot een reflectie van de mens op het denken. Dan kan men het denken ontdekken als een functie van het mens-zijn in de bedding van het in-de-wereld-zijn. Niet alleen met behulp van de rede, maar ook met andere functie’s van zijn mens-zijn, zoals zintuigen, woorden en handelingen, oriënteert de mens zich in de werkelijkheid en verkent hij haar. Op deze manier maakt hij de werkelijkheid in haar eindeloze gevarieerdheid zichtbaar en geeft hij haar zin. Als zodanig maakt hij de werkelijkheid tot zijn werkelijkheid. Deze verkenning van en zingeving aan de veelzijdige werkelijkheid kan de mens ervoor behoeden om zich te verstrikken in een (eenzijdige) van de werkelijkheid geïsoleerde rationaliteit. Zodoende kan de mens zich met behulp van de rede vragen stellen die de instrumentele rationaliteit openbreken, en kan hij zich openstellen voor vragen naar rechtvaardigheid, goedheid, waarheid en verantwoordelijkheid.’

— H.E.S. Woldring, Jan Amos Comenius Zijn leven, missie en erfenis  

Miriam van Reijen

Filosofe, docente en specialiste wat betreft het gedachtengoed van Spinoza en oa. bestuurslid van de Vereniging Het Spinozahuis.

Veel neurowetenschappers zeggen dat wij niks anders zijn dan materie. Zijn wij ook volgens Spinoza ons brein?

Ja, maar wel op twee manieren. We zijn het materiële brein en tegelijk het geestelijke brein. Onze geest valt samen met het hele lichaam, dus ook met de hersenen. Lichaam en geest zijn één ding. Maar Spinoza reduceert onze gedachtes niet tot breinimpulsen zoals veel hedendaagse neurowetenschappers doen.

Dat moet u verder uitleggen. 

Veel neurowetenschappers noemen de geest en het bewustzijn een soort sprookje, een afgeleide van de “echte” werkelijkheid. Gedachtes of creativiteit zijn voor hen enkel iets fysieks; een vonkje in de hersencellen. Tegen dit reductionisme zegt Spinoza “nee”. Onze beleving, het geestelijke, is even werkelijk als het materiële.

Spinoza gaat uit van een radicale eenheid van lichaam en geest. Er is maar één werkelijkheid. Als iemand depressief is, dan spreekt de arts van een gebrek aan serotonine. Maar dat betekent niet dat de depressieve gevoelens van de persoon zelf minder werkelijk zijn. Het zijn twee manieren om over één toestand te praten. Er zijn altijd twee manifestaties van die ene werkelijkheid.

Wat zou Spinoza zeggen over de hedendaagse tijd?

Hij zou zeggen dat het tijd is voor een herwaardering van de geest.

— Uit een interview in Filosofie Magazine

Hans van den Hooff

Psychotherapeut en Jungiaans analyticus.

De subjectieve ervaring van de binnenwereld, van de geest, gaat vooraf aan de ervaring van de buitenwereld. De binnenwereld is daardoor in zekere zin reëler dan de realiteit van de buitenwereld. Jung’s ontdekking van de realiteit van de psyche opent de deur naar een nieuwe benadering van  oude bronnen. Religieuze en literaire werken, alsook de aftastende pogingen van protowetenschappen als alchemie, astrologie en pre-Socratische filosofie, kunnen nu worden begrepen als metafoor en uitdrukkingswijze van de phenomenologie van de diepere objectieve psyche.Deze oude bronnen kunnen een bijdrage leveren aan het in kaart brengen van de werkingsmechanismen van onze geest.

Arie Bos

Auteur, voormalig huisarts, leidt huisartsen op aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, docent wetenschapsfilosofie aan het Medisch Centrum Utrecht.

Hersenen hebben zich ontwikkeld als instrument om lichamelijk én sociaal gedrag aan te passen aan de fysieke en sociale omgeving. Dat wil zeggen te kunnen leren, eerst minder bewust, later in de evolutie meer bewust. Dat is niet mogelijk zonder de plasticiteit die de hersenen hebben te bieden. Plasticiteit is eigenlijk de bestaansreden van de hersenen. Zo zijn de hersenen als instrument van het bewustzijn op te vatten: om het lichaam aan steeds weer andere intensiteiten van het bewustzijn aan te passen (bijvoorbeeld hartslag en ademhaling) en om bewustzijn tot ander gedrag te laten leiden en dat vast te houden (automatiseren). En, bij mensen, om eigen gedrag te kunnen voorstellen en dus te kunnen denken.

De hersenen bieden het geheugen meer mogelijkheden, net zoals aan het (al dan niet bewuste) gedrag, de ervaring, de voorstelling: kortom het hele bewustzijn. Bewustzijn en lichaam bestaan dus dankzij elkaar en de hersenen geven gelegenheid tot verandering in die samenhang. Wij kunnen ons ontwikkelen dankzij de hersenen. Want: de hersenen zijn een kneedbaar instrument van het bewustzijn.

— Arie Bos, Mijn brein denkt niet, ik wel

Pieter Haasnoot

Mediaman, sportman, cellist, fotograaf en innovator. Zijn bedrijf Up Next is een sociale onderneming die de kracht van het ondernemerschap inzet om positieve veranderingen teweeg te brengen.

De grootsheid van de menselijke geest is voor mij het vermogen van de mens tot voortdurende creativiteit en innovatie.

Dat vermogen heeft door de eeuwen heen geleid tot grote menselijke prestaties. We zijn er vanaf de Verlichting bijna aan gewend geraakt, dat we door ons denkvermogen de natuur kunnen leren kennen en soms zelfs enigszins kunnen beheersen. Maar we komen nu in een periode, waarin digitale technologie en wetenschap zich in een ongekend tempo ontwikkelen. Nieuwe inzichten uit de kwantumfysica, nanotechnologie, kunstmatige intelligentie, synthetische biologie en neurowetenschappen leren ons niet alleen veel over de natuur en het menszijn, we lijken zelfs in staat ‘de natuur’ en het menszijn opnieuw vorm te geven.

— Pieter Haasnoot

Achtergrond

In de Bibliotheca Philosophica Hermetica is er vanaf 11 september de tentoonstelling te bezoeken Goddelijke Wijsheid - Goddelijke Natuur, de boodschap van de Rozenkruizersmanifesten in de beeldtaal van de zeventiende eeuw.  

Filosofie Magazine besteedt uitgebreid aandacht aan het symposium met een themanummer over De oneindige grootsheid van de menselijke geest.

Programma:

12:30 – 12:45 Binnenkomst en inleiding
12:45 – 13:30 Russell Shorto over het zeventiende-eeuwse Amsterdam (Engels)
13:30 – 14:00 Esther Ritman over de beeldtaal van tegendraadse zeventiende-eeuwse denkers
14:00 – 14:30 Peter Forshaw over het hermetische wereldbeeld (Engels)
14:30 – 15:00 Pauze
15:00 – 15:30 Hans van den Hooff over de psychiater Jung en de twee hersenhelften
15:30 – 16:00 Henk Woldring over het pansofische denken van Comenius
16:00 – 16:30 Miriam van Reijen over de herwaardering van de geest volgens Spinoza
16:30 – 17:00 Arie Bos over de neurowetenschap, het bewustzijn en de vrije geest

Voor en na het symposium (van 10:00-12:30 en van 17:00-18:30) is een gratis bezoek mogelijk aan de tentoonstelling 'Goddelijke Wijsheid – Goddelijke Natuur. De Boodschap van de Rozenkruisersmanifesten in de beeldtaal van de 17e eeuw' in de BPH te Bloemstraat 15, vlak tegenover de Westerkerk.

Schrijf u nu in via www.filosofie.nl/rozenkruis en u krijgt een symposiumbundel van deze dag gratis toegestuurd!

Wilt u niet via internet bankieren? Gebruik dan het inschrijfformulier hiernaast of betaal contant aan de zaal.

Locatie: 
Westerkerk
Prinsengracht 281
1016 GW Amsterdam
Nederland
Datum: 
zaterdag, november 7, 2015 - 12:30